Wenecjanie na Cyprze — mury Famagusty, Nikozji i fortyfikacje wciąż widoczne

Kiedy w 1489 roku Wenecja przejęła Cypr od dynastii Lusignan, pierwszą rzeczą, którą zrobili nowi władcy, było zburzenie połowy miasta Famagusta i Nikozji. Nie z powodów ideologicznych — z powodów inżynierskich. Nowe technologie artylerii prochowej (po 1453 roku powszechne po upadku Konstantynopola) uczyniły średniowieczne wysokie mury frankońskie bezużytecznymi. Weneccy inżynierowie wojskowi wiedzieli, że przyszłość fortyfikacji leży w niskich, grubych bastionach zdolnych wytrzymać bombardowanie armatnie.

Efekt: Nikozja i Famagusta otrzymały nowe mury — budowane przez niektórych z najwybitniejszych architektów wojskowych epoki — i oba systemy fortyfikacyjne przetrwały do dziś. Mury Famagusty są jednym z najlepiej zachowanych weneckich systemów fortyfikacyjnych na świecie.

Mury Famagusty — arcydzieło inżynierii

Famagusta (gr. Ammochostos, tur. Gazimağusa) leży na wschodnim wybrzeżu Cypru, dziś w strefie tureckiej (dostępna dla turystów z południa przez punkt przejścia Pergamos/Strovilia lub Deryneia).

Mury weneckie Famagusty:

• Długość całości: ok. 3 km, tworzą niemal pełny wielokąt
• Grubość murów: 8–10 m u podstawy (dla absorpcji strzałów armatnich)
• Wysokość: 15–20 m od podstawy fosy
• 15 bastionów (basteja) i 2 wielkie bramy wjazdowe

Budowane 1489–1540 pod kierunkiem Simone Cigala i Michele Sanmicheli — ostatniego z czołowych architektów militarnych Wenecji, który zaprojektował też fortyfikacje Verony.

Najbardziej znane elementy:

• Brama Morska (Sea Gate) — wejście od strony portu, dekorowana lwem Świętego Marka (kopia). Oryginał lwa weneckiego zabrany po 1974 roku lub wcześniej.
• Bastion Othello — tak zwany od szekspirowskiego Otella, którego akcja rozgrywa się w "mieście portowym na wyspie" (Cypr). Wewnątrz: sala z weneckimi inskrypcjami i herb Andrei Loredan (gubernatora).
• Bastion Arsenal — największy, z kanałem załadunkowym dla statków po stronie portowej.

Po upadku Famagusty w oblężeniu osmańskim 1570–1571 (11 miesięcy oblężenia, jedna z najdłuższych obron miejskich XVI wieku), mury zostały przejęte intaktnie przez Turków i są po dziś dzień.

Wjazd do Famagusty — jak to zorganizować

Famagusta leży w strefie tureckiej. Turyści z UE mogą wjechać bez wizy:

1. Przejście graniczne Pergamos/Strovilia (autostrada ze Wschodniej Nikozji lub Larnaki)
2. Okazanie paszportu lub dowodu osobistego UE
3. Pieczątka na oddzielnej kartce (nie w paszporcie, jeśli nie chcesz problemów przy wjeździe do Grecji lub Izraela)

Wjazd samochodem: możliwy, ale ubezpieczenie cypryjskie nie działa na północy — trzeba kupić ubezpieczenie na granicy (ok. 7–10 EUR za dzień).

Czas na Famaguście: minimum 4–5 godzin. Warto: obejście murów (ok. 2 godziny pieszo), Katedra San Nicola (dziś meczet Lala Mustafa), targ stary, port.

Mury Nikozji — okrągłe i zaskakująco kompletne

Nikozja (gr. Lefkosia) jest jedyną podzieloną stolicą w Europie (patrz artykuł o Linii Zielonej) — i jest zamknięta w weneckich murach, które tworzą idealny okrąg o średnicy ok. 1 km.

Mury Nikozji budowane były 1567–1570 — dosłownie w przededniu ataku osmańskiego 1570 roku. Wenecjanie zburzyli poprzednie frankońskie fortyfikacje i 45 kościołów, żeby uzyskać materiał budowlany i przestrzeń manewrową. 11 bastionów w kształcie gwiazdy — każdy nosi imię weneckiej rodziny arystokratycznej lub oficera.

Paradoks: mury ukończono w lipcu 1570, a osmańscy Turcy zaatakowali w sierpniu tego samego roku. Nikozja padła po 46 dniach oblężenia, 9 września 1570 roku. Mury nie obroniły miasta, ale przetrwały i dziś otaczają je po obu stronach Linii Zielonej.

Zachowane bastiony Nikozji z imionami: Podocataro, Constanza, D'Avila, Tripoli, Barbaro, Loredan, Flatro, Caraffa, Pafos, Michaelis, Quirini. Każdy bastion wart krótkiej wizyty — część jest zamieniona na muzea, amfiteatry lub ogródki.

Bastion Pafos — przejście przez mur dla pieszych i rowerów, bramy turystyczne. Bastion Famagusta (tur. Gazimağusa Kapısı) — jedna z trzech głównych bram, po stronie wschodniej, prowadzi do tzw. "walled city" Nikozji.

Zamek Kolossi — wenecka przebudowa zamku frankońskiego

Poza murami miast, Wenecjanie przebudowali też zamek Kolossi pod Limassol (wzmiankowany w artykule o Lusignanach). Dodali szerszą fosę, wzmocnili baszty artylerie i poprawili okna strzeleckie. Zamek Kolossi był ważnym centrum produkcji Commandarii — wina dostarczanego do Europy przez weneckie statki handlowe.

Fort Kyrenia i Paphos — mniejsze węzły

Fort w Kyrenii (Girne) — wenecka przebudowa w XIV–XVI wieku. Dziś muzeum na północy (wejście 4 EUR), w środku słynny wrak statku hellenistycznego.

Fort w Pafos (Paphos Castle) — GPS: 34.754°N, 32.407°E. Na molo portowym Pafos. Zbudowany przez Bizancjum, przebudowany przez Lusignanów i Wenecjan, zdemontowany przez Osmanów i odbudowany jako magazyn. Dziś: muzeum, punkt obserwacyjny na zatokę. Wejście: 2,50 EUR.

Dziedzictwo weneckie a cypryjska tożsamość

Wenecjanie panowali tylko 82 lata (1489–1571) — mniej niż Lusignanowie (297 lat) i znacznie mniej niż Osmanie (291 lat) czy Brytyjczycy (82 lata). Mimo to ich fortyfikacje dominują w skyline Nikozji i Famagusty.

Ironia historii: budując mury do obrony przed Turcją, Wenecjanie stworzyli fortyfikacje, które miały chronić Cypr przez wieki — i które Turcy przejęli bez zniszczenia, bo były zbyt wartościowe, żeby burzyć.

Zarówno Famagusta, jak i Nikozja — bazy wypadowe do weneckich fortyfikacji — mają noclegi po obu stronach wyspy. Hotele przy murach Nikozji (strona południowa, w samym centrum historycznym) wyszukujesz na CyprusBooker filtr "Nikozja centrum" lub "stare miasto".