Pastelaki, mahlepi i palouzes — 10 cypryjskich słodyczy bez cukru rafinowanego

Cypr ma tradycję słodyczy starszą niż cukier. Przez wieki wyspy podstawowym środkiem słodzącym był miód, syrop z chleba świętojańskiego (carob/χαρούπι), moszcz winogronowy zagęszczony do konsystencji syropu (petimezi) i świeże owoce. Cukier trzcinowy, choć Cypr miał plantacje trzciny przy Limassol od XII do XVI wieku, był przez wieki towarem luksusowym. To zmusiło Cypryjczyków do rozwinięcia kulinarnej tradycji słodkości bez rafinowanego cukru, która przetrwała do dziś.

1. Pastelaki — baton z sezamu i miodu

Pastelaki (παστελάκι) to grecki i cypryjski klasyk: prażony sezam zagęszczony gorącym miodem i uformowany w cienkie płytki lub batoniki, które po wystygnięciu twardnieją do konsystencji chrupkiej krochmali. Na Cyprze wersja lokalna różni się od greckiej pasteli — jest grubsza, często zawiera orzechy carob lub migdały, a miód jest cypryjski tymiankowy lub eukaliptusowy.

Cena: 0,50–1 EUR/szt. w sklepach wiejskich. Produkcja domowa: sezam (4–5 EUR/500 g) + miód (6–10 EUR/250 g). Dostępny w sklepach z lokalnymi produktami przez cały rok.

2. Mahlepi — ciasto z pestkami wiśni

Mahlepi (μαχλέπι) to nie słodycz, a przyprawa — sproszkowane pestki wiśni z Prunus Mahaleb (dzika wiśnia śródziemnomorska). Ale na Cyprze mahlepi jest podstawą ciast wielkanocnych i słodkich chlebów. Aromatyczne, lekko gorzkawe, z nutą migdałów i wiśni — nie ma odpowiednika chemicznego.

Cypryjski tsoureki (wielkanocny słodki chleb) zawiera obligatoryjnie mahlepi i mastic (żywicę mastykową). Mahlepi kupujesz w sklepach korzennych: 2–3 EUR za 50 g (wystarczy na wiele wypieków). Na targu rolniczym w Limassol lub Nikozji od 1,50 EUR za pakiecik.

3. Palouzes — kisiel z moszczu winogronowego

Palouzes (παλουζές) to galaretka lub kisiel produkowany z niefiltrowanego soku winogronowego (moszczu) zagęszczonego skrobią pszenną lub kukurydzianą. Ma kolor ciemnoróżowy lub fioletowy (od odmian Mavro lub Maratheftiko) i smak intensywnie winogronowy, słodki bez cukru rafinowanego.

Sezon: październik–listopad (czas zbiorów winogron). Palouzes świeże sprzedawane w małych miseczkach lub blokach. Palouzes suszone (tzw. soutzoukos w wersji walcowatej z orzechami) — przez cały rok.

Cena świeżego palouzes: 1,50–2 EUR za miseczkę 200 g. Soutzoukos (walec z orzechami w galaretce moszczowej): 3–5 EUR za 300 g.

4. Soutzoukos — winogronowa "kiełbasa" z orzechami

Soutzoukos (σουτζούκος) to jeden z najsłynniejszych cypryjskich słodyczy eksportowanych. Orzechami włoskimi lub migdałami nawleczonymi na nitkę zanurza się kilkakrotnie w gorącym palouzes (galaretka moszczowa), po czym suszy na sznurku przez kilka tygodni.

Efekt: ciemnobrązowy walec długości 20–30 cm, miękki w środku (orzechy) i lekko gumowy na zewnątrz (warstwa zasuszonego moszczu). Smak intensywnie winogronowy, bez cukru dodanego. Trwałość kilka miesięcy.

Cena: 4–7 EUR za kawałek 200–300 g. W sklepach z pamiątkami po 8–12 EUR za ładnie opakowaną paczkę dla turysty.

5. Glyko tou koutaliou — kandyzowane owoce w syropie

Glyko tou koutaliou (γλυκό του κουταλιού — dosłownie: słodycz łyżeczki) to osobny artykuł, ale należy tu wspomnieć: tradycyjne cypryjskie wersje robione są z petimezi (syropu winogronowego) jako środka słodzącego, nie cukru. Morele, figi, wiśnie, dereń, zielone orzechy — zanurzone w syropie winogronowym przez 2–3 dni to inna kategoria smakowa niż wersje z cukrem białym.

Słoik domowej produkcji: 3–6 EUR na targu wiejskim. Wersja sklepowa (zawsze z cukrem): 2–4 EUR.

6. Daktylki z chleba świętojańskiego (carob)

Chleb świętojański (χαρούπι, carob) rośnie dziko na całym Cyprze — po zbiorach w sierpniu–wrześniu strąki suszone są i przerabiane na mąkę, syrop i "czekoladę bez kakao". Mąka carob ma smak kakaowy bez kofeiny i goryczki.

Cypryjskie słodycze z carob:

• Daktylki z carob — miąższ strąka z orzechami formowany w kulki. Smak daktyla z czekoladą. Cena: 5–8 EUR/200 g
• Syrop carob (χαρουπόμελο) — gęsty, ciemny, polewa na loukoumades, lody, twarogi. Butelka 500 ml: 4–6 EUR
• Tabliczka "czekolady" carob — bez kakao, słodzenie naturalne. 2–4 EUR/100 g

7. Flaouna — ser z suszonymi owocami w cieście drożdżowym

Flaouna (φλαούνα) to wielkanocne ciasto z nadzieniem z sera halloumi lub mieszaniny halloumi/anari z rodzynkami, mastic i mahlepi. Ciasto drożdżowe, posypane sezamem. Nie jest słodyczą w klasycznym sensie — ser nadaje zasolenie, rodzynki słodycz, mastic aromat. Efekt: coś między słonym a słodkim, wyjątkowe.

Produkowane wyłącznie w tygodniu przed Wielkanocą. Kupujesz u piekarzy lub zamawiasz z wyprzedzeniem. Cena: 3–5 EUR za sztukę.

8. Loukoumades z syropem carob

Loukoumades (λουκουμάδες — małe drożdżowe kulki smażone w oleju) znane są w Grecji z miodem. Cypryjska wersja używa syropu carob — ciemniejsza, intensywniejsza, kakaowa nuta.

Cena w kawiarniach: 4–6 EUR za porcję 8–10 sztuk. Domowa produkcja bardzo prosta (mąka, drożdże, woda, olej + syrop carob z butelki).

9. Amygdalota — marcepan migdałowy

Amygdalota (αμυγδαλωτά) to migdały zmielone z wodą różaną (nie cukrem) i uformowane w małe owoce lub kule, suszone w piecu. Słodycz pochodzi z naturalnej słodyczy migdałów.

Cypryjska wersja amygdalota jest wilgotna i aromatyczna — dzięki wodzie różanej (distilled rose water z cypru lub Kaffy Paphos). Cena: 8–15 EUR za 250 g na targu.

10. Halvas cypryjski z sezamu

Halvas (χαλβάς) znany jest w całym basenie Morza Śródziemnego, ale cypryjski wariant sezamowy produkowany jest z tahin (pasta sezamowa), miodu i wody różanej bez cukru rafinowanego lub z bardzo małą jego ilością.

Smak: intensywnie sezamowy, miodowy, lekko kwiatowy od wody różanej. Konsystencja: krucha, kruszy się w kawałki. Trwałość kilka tygodni w temperaturze pokojowej. Cena: 3–5 EUR za 200 g.

Gdzie kupić — najlepsze miejsca

Targi i sklepy rolnicze to priorytet:

• Municipal Market Limassol — soboty, ul. Agiou Andreou
• Sklep "Kypriakon" w Limassol — ul. Spyros Araouzos 68, produkty lokalne przez cały tydzień
• Targ Nikozji (Laiki Geitonia) — centrum, wyroby wiejskie
• Wioski Omodos i Lefkara — sklepiki przydrogowe, ceny niższe niż w miastach

Szukasz zakwaterowania z dostępem do lokalnych targów żywności? Hotele w centrum Limassol i Nikozji z parkowaniem i dostępem do Municipal Market — na CyprusBooker filtr "centrum miasta" i "parking".